أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
238
قانون ( فارسى )
ورم كبد سكسكه به دنبال دارد اما برحسب جاى ورم سكسكه فرق مىكند . اگر ورم كبد در قسمت كوژى كبد است سكسكه كم است ؛ زيرا قسمت كوژ كبد از دهانهء معده فاصلهء زياد دارد . اگر ورم كبد در قسمت گودى كبد است ، سكسكه زيادتر از حالت اوّل است ؛ زيرا به دهانهء معده نزديك است . چنان كه گفتيم احساس سنگينى را كمتر مىكند زيرا بر معده تكيه داده است . سرفه و تنگنفسى در اين حالت چندان نيست كه اهميت داشته باشد . همچنانكه با معاينهء دست چندان احساس نمىشود كه آن را به حساب آورد . اما درد بيشتر از آن حس مىشود كه ورم در كوژى كبد باشد ؛ زيرا ورم پايينى كه در گودى واقع شده مزاحمهايى دارد و بويژه هرگاه مراق كشيده شد درد شديدتر پديدار مىشود . اگر ورم كبد بزرگ است ، بيمار مىخواهد بر پشت دراز بكشد نه بر پهلو . اما اگر ورم روز به روز بزرگتر گردد ، خوابيدن بر پشت نيز بر بيمار دشوار مىشود و نمىتواند حتى بر پشت هم بخوابد . اكثرا هرگاه ورم در قسمت گود كبد باشد وريد باب نيز به ورم گرفتار آيد . خلاصه اينكه اگر ورم در قسمت گودى كبد رخ دهد ، معده را - كه همسايهء ديواربهديوار است - با خود شريك مىسازد . و قسمت گود كبد نزديكتر و در نتيجه شراكت و همسايگى آن بيشتر از قسمت كوژ كبد با معده است . اگر ورم كبد در قسمت گودى پديد آيد - چنان كه گفتيم - معده را نيز با خود شريك مىسازد . سكسكه ، دل بهم آمدن و تشنگى زياد است . طبيبى گفته است : وسيلهء پيوستگى كبد با دهانهء معده پىرگى است بسيار باريك كه سكسكه از اين راه برانگيخته مىشود . طبيبى ديگر گويد : تنها وقتى سكسكه پيدا مىشود كه ورم كبد بزرگ باشد و بر دهانهء معده فشار وارد آورد . به عقيدهء جالينوس ورم گرم كبد - كه از خلط تندمزاج بهم آمده است - چكيدهاى را به دهانهء معده مىريزد و سكسكه را برمىانگيزد . در هر حال عقيدهء اين گروه از اطبا بر آن است كه تا ورم بزرگ و حجيم در كبد نباشد خبرى از سكسكه نيست . زيرا فاصلهء معده تا كبد زياد است و اگر بوسيلهء پى از دور بهم پيوستهاند آن پى بسيار باريك است . خلاصه گويند : اگر ورم بزرگ در كبد نباشد در اكثر حالات ديگر معده با كبد شريك نيست . اگر ورم در غشا و احيانا در رگها باشد ، احساس درد شديدتر از ساير حالات است . و اگر ورم غشا يا رگها ورم گرم باشد ، تب ناشى از آن از حالات ديگر سبكتر است . اگر ورم هم در طرف كوژى كبد و هم در طرف گودى كبد باشد ، نشانيهاى ورم در هر دو طرف خودنمائى مىكنند . امكان دارد كه طرفى به ورم مبتلا باشد و طرف ديگر تا حدود كمى با طرف ورمزده در به درد آمدن شريك باشد . هر نوع ورم كبد - گرم يا سرد - ممكن است بيمارى استسقا را بوجود آورد . اين را نيز بدان ! كه اگر با ورم كبد حالت اسهالى روى دهد ، بيمار مىميرد .